Kuldesjokk!

Sør-Afrika er langt frå varmt og solrikt for tida, denne veka har så langt vore iskald! Vêrmeldingane på søndag varsla kuldebølgje over landet, og verst er det i Eastern Cape, som er her vi bur! Ikkje langt frå East London har den første snøen falt og i mange av byane i området er gradestokken under null.

Temperaturen sank til rundt 5 grader her i East London og kombinert med sterk vind er kulden bitande. På måndag gjekk eg og Heidi rundt som afrikanarar i Noreg, vi kunne nesten ikkje tru at det kunne vere så kaldt og klarte knapt nok å fungere. Ikkje var vi godt nok kledde heller, etter ni månadar i SA hadde vi tydeligvis gløymt kvar vi kjem frå!

Vi har morning session i eit lite og trekkfullt murhus, utan noko form for oppvarming. Kaffi- og tepausene er difor hyppige akkurat no! Det er ikkje berre lett å ha undervisning når ein er iskald i ansiktet, instrumentet aldri vert varmt og fingrane er stive, men vi klarer oss! Vi får berre håpa at denne kuldebølgja ikkje varer så lenge. I dag tidleg fann eg fram stillongs, ulltrøye og ulvangsokkar – pluss tre lag utanpå det igjen! Ingen fortalte meg om dette på førebuingskurset til NMF!:)

Phumezo, som skal til Noreg til hausten, kom bort og spurte om det var så kaldt som dette i Noreg… Jepp, det er det – og langt verre til tider! Eg trur han var litt bekymra for korleis han skulle takle kulden, men vi kunne roe han med at i Noreg er alle hus godt isolerte og vi varmar dei oppslik at vi har ein behageleg innetemperatur.

Brrrr.... Litt trått tidleg på morgonen.

Sjølv om vi kan sjå humoren i at to nordmenn klagar over kulden i Afrika, så er denne kuldebølgja faktisk svært alvorleg for mange her nede. Få hus er isolerte og mange bur ikkje ein gong i hus, berre i skur. Dei har heller ikkje ulltøy eller høve til å ta seg ein varm dusj dersom dei skulle få frosten i seg. Det er allereie over tjue menneske som har døydd av kulden og tala er venta å stige. Det har og vore mange trafikkulukker som følgje av frost og snø på vegane.

Eg håpar sola kjem tilbake snart og ser fram til norsk sommar om ein månads tid!

Fattig og rik

Forskjellen mellom fattig og rik er enorm stor i Sør-Afrika og eg ser eksempel på dette kvar dag. Det får ein til å tenke..

Når eg køyrer frå mitt kvite relativt velståande nabolag og på jobb er det som å køyre mellom to ulike verder. I nabolaget vårt er det vanlege mellomklasse hus, men og ein god del dyre og skikkeleg flotte hus. Køyrer du tre minutt frå porten vår kjem du til avkøyrsla til motorvegen. Til høgre, på ein liten ås ser eg eit stort område der blikkskura og trehyttene står tett i tett. Skeive og slitte, eit sørgjeleg syn.

Når vi er på veg til kjøpesenteret eller treningsstudioet etter jobb køyrer vi i meir sentrumsnære områder, med mange lyskryss. I mange lyskryss står det folk og tiggar. Det er alt frå små born til eldre kvinner. Dei held opp plakatar der dei ber om hjelp til mat, pengar eller jobb. Mange av borna kjem bort og bankar på ruta di, dei viser med kroppsspråk at dei treng mat og pengar. Av og til gjer vi dei nokre myntar, nokon gongar gjer vi dei ein bolle eller ei brus dersom vi har det liggande i bilen.

Korleis kan folk i Sør-Afrika sjå dette kvar dag utan å gjere noko med det? Kvifor er det nesten ingen som stoppar for å gje dei som tiggar pengar? Dei første månadane her nede var vi veldig obs på all fattigdomen vi såg og snakka mykje om det og kommenterte ting vi såg til kvarandre. Vi snakka nedlatande om alle dei kvite som verka å ignorere alt som er rundt dei, for det er så og seie utelukkande svarte som tiggar og bur i blikkskur.

Etter åtte månadar har eg derimot byrja å gå nokre rundar med meg sjølv. Eg passerer same blikkskura kvar dag, men må innrømme at eg ikkje tenker over det kvar gong. Og når nokon nærmar seg bilen min for å tigge ser eg av og til berre ein annan veg og unngår blikkontakt. Det som er skremmande er kor lett ein kan venne seg til å sjå slikt og kor lett det er å snu seg vekk frå det heile. Eg har strengt tatt pengar nok til å gje 2-3 rand til alle som står i lyskryssa og tiggar. Likevel så gjer eg ikkje det. Eg har ikkje noko godt svar på kvifor. Det er lett å seie ” ein kan ikkje hjelpe alle”, men kanskje er det berre ei uttrykk vi brukar for å unnskylde oss sjølve?

Det er tydeleg at Sør-Afrika har ein lang veg igjen å gå. Det same har eg óg , og så mange andre med meg.

Nok ei vanleg veke i East London

Eg tenkte eg skulle skrive litt om ei heilt vanleg veke i East London, sidan mange av artiklane mine har handla om spesielle hendingar eller tema.

Kvar veke, frå måndag til torsdag har vi morning session med lærarane frå 10 til 14. Det har vi hatt denne veka og, bortsett frå at morning session på tysdag vart flytta til fredag fordi lærarane skulle på ”rekrutteringsoppdrag” på ein skule i East London. Det skjer titt og ofte at morning sessions blir avlyst eller flytta. Som regel får vi beskjed dagen før, sjølv dei kanskje har visst om at den må avlysast eller flyttast i fleire dagar. Eg har gjett opp å komme til botnen i kvifor dei ikkje kan organisere og kommunisere betre om slike ting, det er berre ein av dei tinga det verkar som ein må akseptere. Måndag hadde vi teambuilding, planlegging og teori.

I teambuilding hadde vi ein variant av ”raudt lys”, der ein person står med ryggen til resten og dei må prøve å komme seg fram til vedkomande. Personen fremst kan snu seg utan forvarsel og dersom han ser nokon rører på seg, må dei snu. Oppgåva til laget er å få tak i ein gjenstand som ligg ved den fremste personen og å bringe den gjenstanden tilbake til start. Dersom personen som står fremst ser eller tippar kven som har gjenstanden er det tilbake til start. Her er det mykje kommunikasjon utan ord og det tok litt tid før dei klarte å gjennomføre det utan at personen fremst klarte å finne ut av kven som hadde gjenstanden. Då vi i tillegg la til gjenstand som laga lyd vart det endå verre. Kjekk leik som dei og kan bruke med ungane i bandet, samtidig som dei får trening i å samarbeide sjølve.

I teorien held vi fram med rytmar, som vi har halde på med leeeeenge no. Punktert åttandedel og sekstandedel er framleis nokså vanskeleg! Emanuel, som er danselærar i korpset, kunne ikkje notar i det heile teke då vi kom. Han har likevel stilt på alle teoritimar og er ivrig på å lære. Han har i tillegg speletimar med Heidi så han kan lære seg å spele litt trompet. Han hadde ikkje vore nøydt til dette, men hadde lyst. Eg synest det er flott at han anstrenger seg ekstra for å lære nye ting!

Nolubabalo, Sakhiwo og Heidi har noteteori. Til høgre poserer Sia og Sabelo, likar godt å bli fotograferte!

Tysdag var vi på afternoon session med korpset, men den begynte ein time for seint fordi lærarne var på oppdrag i East London og eit eller anna hadde forhindra dei å kome tidsnok tilbake. Vi arbeidar mykje med å halde tidsskjema på desse øvingane. Dei har alltid ein plan for korleis øvinga skal vere, men planen vert aldri utført heilt slik som planen! Dei har undervisning i grupper før dei samlar alle saman, og ofte vert ikkje full band noko av fordi dei brukte for lang tid i gruppene sine. Dei gjer ein flott jobb likevel og vi ser framgang, spesielt hos dei aller nyaste medlemmane i korpset. Forrige veke hadde dei nokre øvingar utan instrument, fordi trucken som bringer instrumenta var til service. Då hadde dei lifeskills og teambuilding med ungane. Dette har ikkje vore vanleg før seier dei, då har dei som regel berre avlyst øvinga. Det er flott at dei ser nytta av å ha slike aktivitetar med ungane, sett at Field Band Foundation er i all hovudsak ein organisasjon for å fremje sosial utvikling for barn og unge.

Nolubabalo underviser. Det er ikkje nok trompetar til at alle kan spele samtidig, så det går på rundgang.

Freddy og Heidi. Freddy er RC, regional coordinator, og er innom afternoon sesssion av og til. Alltid blid!

På onsdagar har vi individuelle speletimar og eg har time med Blondie. Phumezo, Sabelo og Sakhiwo. Tre barytonar og ein tuba. Dei har veldig mange innarbeidde uvanar og i bandet er det lite fokus på anna enn å spele rett tone og rytme. Så ein vanleg speletime handlar som regel mest om å puste rett, bruke nok luft og å ”blåse gjennom” instrumentet og tonen. Arbeidar og med tungebruk og introduserte ein av elevane for dobbeltunge. Dette hadde han aldri høyrt om før og han var heilt imponert over denne fantastiske teknikken. No kunne han jo spele dobbelt så fort som med enkelttunge! Kvifor hadde ingen fortalt han om dette før? Wow! Han fekk tre sider kopi frå Arban-boka mi og var svært så ivrig.

I lifeskills på torsdag hadde vi om diskusjonar. Korleis skal ein opptre i diskusjonar med andre? Korleis kan du på best mogleg måte få fram di side av saka slik at du kan få den andre til å forstå deg og eventuelt òg bli einig med deg? I tillegg til å trene seg å dette hadde vi og valt ut emne som vi synest det er viktig for dei å sjå ulike sider av. Vi snakka om sambuarskap, fyllekøyring og omskjering. Siste tema vart ikkje berre enkelt, ein av lærarane syntes dette var fryktelig vanskelig å snakke om. Dette er veldig personleg for nokon, ettersom dei alle fleste gutane her er gjennom dette ritualet. Dei andre meinte derimot at det ikkje var nokon grunn til at ein ikkje skulle snakke om det, dei meinte det var viktig og nødvendig. Dei fleste omskjeringane føregår i fjellet og etter gamle og tradisjonelle rutinar. Infeksjonar og dødsfall skjer framleis som følgje av uhygieniske forhold og dårleg utstyr. Det er ein vanskeleg balansegang å ta opp slike tema. Vi prøvar å forstå at dette er viktig for dei, samtidig som vi forsiktig prøver å få dei til å sjå ulike sider av saka. Ikkje enkelt – men interessant og utfordrande.

Sidan morning session måtte avlysast på tysdag vart det ny morning session på fredag, i staden for vanleg kontordag. Vi inviterte alle lærarane heim til oss og hadde morning session der – etterfølgt av ein heimelaga lunsj som eg og Heidi hadde stelt i stand kvelden før. Vi hadde pastasalat, grønsaksform, arme riddarar, pølse og toppa det heile med to former ”tilslørte bondepiker”! Dei åt ivrig og enkelte kasta seg vel nærast over maten. Min første tanke er at dei kan vere litt uhøflege, før eg tenker på at dei sjeldan får så mykje mat og drikke. Det er rart og tungt å tenke på for meg. Etter lunsjen og desserten drog vi på stranda for å bade – og dei var heilt ville! Ikkje så ofte dei er ved sjøen sjølv om dei berre bur ein time unna. Dei sprang rundt i bølgjene og ropte og skreik. Dei hadde det kjempemoro, så eg vart nøydd til å kaste meg ut i eg og.

Her går vi laus på maten!

Sakhiwo tjente seg 20 rand på ein grundig bilvask.

No er det laurdagskveld og eg og Heidi har tilbragt fridagen ved bassengkanten. Det kostar 5 kroner å bade i det offentlege bassenget, ikkje noko å seie på prisen. Elles har vi sett DVD frå den lokale videosjappa – filmen om 9/11 anbefalst ikkje!

Skrivinga av denne artikkelen er akkompagnert av Heidi si klimpring på minipianoet, som har eit spenn på ein og ein halv oktav. Innkjøpt for 80 kroner på leikebutikken. Det må vel seiast å ha sine begrensingar, men det gjer nytta! Ho arrangerer temaet frå Harry Potter til neste ensembletime. I morgon satsar vi på eit nytt besøk i bassenget, vi må nemleg jobbe litt med å oppretthalde brunfargen for tida. Det går mot vinter her nede og vi kan jo ikkje kome heim til Noreg å vere bleike etter ti månader i Afrika! No er det under to månader igjen - tida fyk!

Ridetur i Lesotho - turen eg aldri gløymer!

Midt i Sør-Afrika ligg det eit eige lite kongedøme, Lesotho. Lesotho vert og kalla ”The Kingdom in the sky” ettersom det ligg svært høgt, låglandet er 1000 m.o.h! Landet er svært lite utbygd, mesteparten av vegnettet er grusvegar. Svært få har straum og dei som har det nyttar generatorar som dei har på visse tider av døgeret. Store delar av befolkninga bur i små landsbyar langt oppe i fjella og lever eit liv vi vanskeleg kan førestille oss. Nærare 50% av befolkninga er HIV positive. Eg og Heidi drog på ein to dagars ridetur i fjella der og det vart ein tur som gjorde svært sterkt inntrykk.

Ponniar vart innført i Lesotho på 1800-talet og fleire stadar i landet kan ein vere med på organiserte turar. Saman med guiden vår Ramsiti drog vi på ein to dagars tur med overnatting i ein liten landsby. Vi hadde høyrt og lest at det kunne bli kjølig i Lesotho, så på førehand hadde vi kjøpt oss termoundertøy, hanskar og vi pakka med oss godt med kle. Likevel gjekk det som det måtte gå, eg og Heidi har nemlig alltid uflaks når vi er ute og reiser. Ein time etter at vi hadde starta å ri byrja det å snø! Årets første snø, minst to månader tidlegare enn vanleg! Snøbyene kom og gjekk og den seks timar lange rideturen fram til landsbyen vart tidvis ei svært kald oppleving, vi var verkeleg ikkje kledde for dette! I tillegg til å ikkje vere budde på snø var eg heller ikkje budd på den utfordrande rideturen. I reiseboka sto det at det ikkje var nødvendig med rideerfaring frå før, men det var til tider ganske heftig terreng. Ned stupbratte dalar med smale stiar fulle av rullestein, på glatte berg og over elvar – dette var ikkje for pyser! På eit tidspunkt fann eg det best å late att auga, klamre meg til salen og håpe på det beste. Det gjekk heldigvis bra og eg heldt meg på ponniryggen heile tida, til trass for at ponnien snubla og sklei fleire gongar.

Eg og guiden vår Ramsiti. Bakerst ser du pakkeselet

som bar bagasjen vår.

Heidi, fortsatt varm, tørr og i godt humør! :)

Langs stien såg vi mange innfødde, Besothoar. Dei smilte og vinka til oss og ungane kom springande så snart dei oppdaga oss. Dei ropte "hello" og "goodbye” og vinka voldsomt. Die kan ikkje engelsk, men hadde lært seg å seie"Give me some sweets” etterfølgt av bedande blikk og opne hender. Vi hadde ikkje med noko serleg så dei vart nok litt skuffa, men smilte likevel.

Sjølv om det kanskje ikkje ser så kaldt ut på biletet så kan eg love dykk at det var det. Til høgre er det middagslaging for ei mor med fem barn. Stappe av maismel, pap.

Få av ungane var skikkeleg kledde, mange av dei berre med ei t-skjorte eller eit lite pledd rundt skuldrene – ikkje ein gong undertøy eller sko! Husa var av pinnar og jord eller av mur og taka var av blekkplater eller strå. Då vi kom fram til landsbyen vi skulle overnatte i var det slike hytter vi og skulle bu i. Eg og Heidi delte ei rund hytte av mur og trestaurar, om lag 4 meter i diameter. To tynne madrassar låg på golvet, det var ingen straum eller oppvarming, heller ingen møblar. Landsbyen bestod av ca.20 slike hytter og ungane gjekk rundt like tynnkledde som dei vi hadde sett på vegen. Dei hadde stygg hoste, snørret rann og dei var skitne og kalde. Eg løfta opp ei lita jente på eit år og føtene hennar var som istappar, med hard og sprekt hud. Ho kjem sannsynlegvis til å leve heile sitt liv i fjellet der, det ligg lite i framtida hennar. Skulesystemet er dårleg og dei veit lite om livet utanfor Lesotho. Vi tente bål ute og heldt oss varme så lenge vi sat ved det. Vi heta ein hermetikkboks med spagetti i bålet og fekk etterpå låne litt gass så vi fekk kokt oss nokre nudlar. Mens vi sat ute kom det ei stor snøbye innover landsbyen. I fleira timar sat vi ved bålet, vi grudde oss til å legge oss for natta – og det med god grunn! Det vart ei iskald natt. Til trass for seks lag kle og soveposar var det umogleg å halde varmen. Vi hutra, fraus og skalv og var letta når det endeleg vart morgon så vi kunne stå opp å byrje på dagen.

Vi budde i hytta med blå dør.		Snøen la seg flott i fjella.
Vi reid ned denne dalen, kryssa elva og opp att på andre sida.		Langt inne i denne dalen overnatta vi.

Ute var det rim på bakken og sølepyttane rundt om hadde frose til is. Dei innfødde gjekk framleis i like lite kle. Eg gjekk opp til ei dame og gav ho ei t-skjorte eg hadde. Ho vart så glad og takka og takka. Deretter sprang ho inn i hytta til dei andre og heldt opp t-skjorta, tydeleg opprømt over gåva. Eg gjekk ned att til hytta vår og hente resten av maten vår til ho, mens tårene mine rann. Korleis kan dei klare å leve slik når eg knapt nok orkar ei natt med seks lag kle på meg?

Heldigvis skein sola resten av dagen, så turen tilbake vart flott og ikkje så kald som turen fram. Naturen i Lesotho er storslått, med høge fjell og djupe dalar. Hausten hadde og sett sitt preg og det var nydelege fargar. Likevel, det var folket i Lesotho som gjorde sterkast inntrykk på meg. Den natta i fjellet der oppe har gjeve meg mykje å tenke på. Eg er audmjuk og imponert, samtidig som eg føler meg motbydeleg rik og vekkskjemd. Eg kjem til å tenke mykje på denne turen og gløymer den nok aldri. Det har vore den sterkaste opplevinga mi så langt og eg er glad for at eg fekk opplevd og sett Lesotho på denne måten sjølv om det vart ein langt tøffare tur enn eg hadde sett føre meg.